Han ngaihtuah ve teh u - R. Lalbiaknuama

Han ngaihtuah ve teh u

- R. Lalbiaknuama

Kum 1983 khan England rama Leeds University-ah Public Enterprise Management Course zir turin India mi 6, Pakistan mi 3, Bangladesh , Nigeria leh Tanzania mi 1 theuh an kal khawm a. India mi 6 zinga 4 chu IAS an ni a, 2 chu official dang an ni. India mi 6 zinga upa ber, IAS ah pawh senior ber chu Lalhmingliana Saiawi a ni. IAS pakhat chu Kristian, a thil sawi apianga Lal Isua hming lam ri reng mai hi a ni a. Class a an zirlai an sawihona ah pawh Lal Isua hming a lam ri fahran a ni awm e. An class-a hnam hrang hrang awmkhawmte leh Pu Lalhmingliana Saiawi ngei pawh chuan an ngaitheilo viau a ni awm e, tumah erawh chuan an sawi lang lemlo. Lal Isua hming chu a lam zing mah mah a ni awm e, an zirtirtu Sap pachal phei chuan a chhuah tauh san nghe nghe a ni. 

Banah chuan tumahin chu pa chu an titi pui zui duh lova, a chipui India mi te pawh chuan an be sawm lemlo. Lalhmingliana Saiawi chuan titi pui paha zilh awm ber niin a in hria a, chu pa hnenah chuan, ‘Kum lamah nang aiin ka upa a, IAS ah ka senior zawk bawk a, chubakah nangmah ang bawka Lal Isua ringtu ka ni a. Class-a I thil sawi apianga Lal Isua hming I lam ziah hi midang hian an duh lo em em a, an sawi hreh a, an ngawi rih mai a ni tih pawh I hria ang.’ a ti a. 
Chu Pa chuan, ‘Hria e, Isua chanchin ka sawi avangin huat pawh ka hlawh ang. Isua pawh khan huat a hlawh a, krossah an khengbet ta a nih kha,’ a ti a. 
Lalhmingliana Saiawi chuan, ‘Isua kha chuan sawi tul a sawi a, misualho huat a hlawh reng a ni. Tunah nang hian tul lo tawpah midang I huat tir zawk a ni. Isua tan thil tha ti niin I inhria em? Inngaihtuah rawh. Isua chu miin an duh theih nan a thu I sawi tur a ni a, hetia an duh loh phahna tur zawnga a hming I lam leh thin hi atana thil tha ti I ni lova, thil pawi I ti a ni zawk.’ a ti a.
Chawhnu lam class-a sawi hona hun an hman leh chuan chu pa chuan thu a sawi leh a, thu sawi thiam an ti em em a. Sawifiah thiam an ti bawk a, an ngaithla doh doh a ni awm e, Lal Isua hming erawh vawi 1 mah a lamri tawh lo.

Kristian Thalaite hian Lal Isua hming hi kan chhuang tur a ni. Amaherawhchu he laiah hian kan tih dikloh thin nia lang chu kan chunga thil lo thleng reng reng leh Pathian thu hmehbel kan han tum thin te, thlarau mi em em a lan kan tum na te, thil zawng zawng Pathian thu nen hmehbel kan tum tlatte hi Lal Isua hming kan chhuanna a ni kher lo. KHB No 145 ah chuan Lal Isua mawizia sawi tâwk thiam ila tih hla a awm. A sawi a kan sawi fo rik ngawt hian Lal Isua hmun sang ber a chantir lemlo, a ropuina hi sawi sen chi pawh a ni lo. Kan taimakna te, kan nu leh pa kan hmangaihna te, midangte nena kan khawsak thiamna te hian Lal Isua hming a chawi sang zawk fo a ni tih hi Kristian Thalai te hian I hre thar ang u. Pathian hming hi a naran lutuka lam fo chi pawh a ni lo a, Titanic lawng lian satu Thomas Andrew-a hnenah chanchinbumi pakhatin, a lawng sak chanchin a zawt a. A thatzia a sawina lamah ‘Pathian meuh pawhin a tipil thei kher lovang’ a ti kher a. A pil theih zia chu sawi ngai lovin kan hria. “Isua hi ka mamawh lo ve” titu Marilyn Monroe kha hethu a sawi hnu kar khat lekah thi a char a ni. A naran taka Lal Isua hming kan sawite Pathian hming kan lamte pawh hi fimkhur viau a tul awm e.

Thlarau mi nih te hi mizote hian kan chak mah ma hem aw ka ti thin. Kan rilru in thil tha lam a ngaihtuah chhuah changte hian Thlarau hriattira ngai tlat kan awm thin a, Biak Inah te, puipunna hmunah te kan khuk pui chiam thin. Rev. Chanchinmawia chuan, “Takna hi a ni, thlarau mi kan nihna tur chu. Ringtu thlarau mi ni si, petromax mantle pawp, pump reng ngai, pump lohva mit ruai ruai, pump nasat a alh hluai ang hi kan ni ang tih a hlauhawm, Pathian thu kan awih chin hi kan chiang tur a ni” a ti a, ngaihtuah zui tham tak niin ka hria.

Ka la hriat reng chu kum 1994 FIFA World Cup khelh hmaa ENTU chhuak ah chuan Maubawk veng chhunga TV nei chhungkaw 30 vel hming an tarlan kha a ni. Telephone nei phei chu kan awm mang lo a, computer phei chu a hnu fe ah kan nei hlawm chauh zawk a ni. Khang hun lai khan Computer chu sawi loh TV engtik nge kan neih ve ang aw…ti khan ka inngaihtuah fo thin. Vawiin ni ah chuan Computer te, internet te kan ban phak renga a awm ta mai hi mak ka ti thin. Ka sawi tum zawk chu Science&Technology sang zel hian mitin mai hi min nghawng tawh a, a tello phei chuan kan awm thei ta lo mai a ni lo, Pathian tel miah lovin min awm tlei tawh zawk a ni. Facebook leh Whatsapp in khawih dan kha han chhut theuh ta ula, zinga inthawh/harha in biak hmasak ber tunge? Zan mut dawna in biak hnuhnun ber tunge? Pathian hnena tawngtaia inhlan lovin Social Media lam kan luh chilh nghal mai thin lo maw?Science&Technology sang zel avangin kan nun a dang lam thin a, mahse danglam lo kan hriatreng tur chu Science&Technology sang zelin thil danglam thin mahse thihna leh nunna chunga thu neitu chu danglam ngai lo Pathian a ni reng dawn a ni tih hi. 

Kan chhuan ber hi enge ni thin ang le? Kan branch hian  Pathian khawngaihna a zarah harsatna nei lovin kan rawngbawlna te tha takin kan hlen thin. Mi fak pawh kan hlawh viau, amaherawhchu tun kum zet chu a harsa ta hle mai. Kan hun kal tawha kan hlawhtlinna kha kan chhuang thin a, hlawhtlinna min petu kan theihnghilh thin niin ka hria, kan theihna kan chhuang mah mah niin ka hre thin, midang min fakna kan sawi chhuah danah leh kan dawnsawn danah hian a hriat thin in ka hria. ‘Lal Isua ka duh ber min hruaitu a tan’ tih kha hre thar leh ta ila. 

Setana hian min thlem nan hmanraw hrang hrang a hmang nasa tawh a ni tih hi kan zep tel hram teh ang. Sualna a pung zel anga tih thu kha kan hre fo ang a, sualna ti a kan sawi mai piah lamah heng Human rights&Child rights kan tih ang chi te pawh hi , mizo tan chuan,  kan rinna tibuaitu a tan a hmang thiam zel dawn. America ramah chuan sikul ah naupang sual an hrem ngam tawh meuhlo an ti. Human rights&Child rights activist-ho an hlauhawm tawh lutuk a, zirtirtute an khing zel tawh an ti a ni. Chumai piah lamah Chibing politics/hnam inthliarna te pawh hian min tibuai telh telh dawn. Central India leh hmun dang danga hmarchhak miten harsatna kan tawh te, kan sawi vek seng lovang. Tunlai thil awmzia hretur chuan Tawngtaina nena hun kan hman zel a ngai a ni. Han ngaihtuah ve teh u.

Comments